Modern insanın istirahati değil tatili vardır. Tatil geçici bir paydos sürecidir. Arapçadan gelen tatil kelimesinin işaret ettiği anlamlar dönüp dolaşıp atalete varır. İşi durdurma anlamından durağanlığa kadar uzanan bir boşluğun ifadesidir. Bütün bir yıl durup dinlenmeksizin makine gibi çalışan ya da çalıştırılan insana çalışmasının karşılığında verilen küçük bir ödüldür tatil. Zira üretmek için insanın dinlenmesi gerekir. Aslında insani olan kişinin vaktin ipini kendi elinde tutabilmesidir. Halbuki şimdilerde her insan elinden ayağına, dilinden damağına vaktin ipi ile kıskıvrak bağlanmıştır.
Modern hayat her insana aile boyu bir tatil müfredatı icbar etmiştir. O mevsim geldiğinde bir ritüeli gerçekleştirir gibi herkes tatil moduna girer ve dinlenme ve eğlenme ile çalışma dışı hayatı tebcil eder. Bütün boyutları ve aksamıyla tatil boş vakte sahip olanları bu yazısız kurallara uymaya zorlar. Gittiğiniz yer herkesin imreneceği marka bir yer olmalı, illaki bronzlaşmalısınız ve kıyafetleriniz tatil motifleri taşımalıdır. Yıl boyu çalışarak kazandığınız paranın önemli bir kısmını hiçbir şey yapmayarak, kimsenin emrinde olmadan, mesai vakitlerinin dışında geçirmek için harcayabilirsiniz artık.
Çalışmak nasıl üretimi besliyorsa çalışmamak da tüketime hizmet eder. Tatil paketleri, tatil menüleri ve yurt içi yurt dışı turlar tatili tüketilebilir bir zamana dönüştürmüş ve tüm dünyada yerli yabancı bir tatil ideolojisi oluşmuştur. Yerinizden kalkmıyor ve evinizde oturup duruyor ya da durmadan memleket ziyareti yapıyorsanız kapitalist tüketim kültürüne aykırı davranıyorsunuz demektir. Tatili nasıl geçirdiğinizin, dinlenip dinlenmediğinizin bir önemi yoktur, önemli olan tatili nerede ve ne yaparak geçirdiğinizdir.
Vaktin insanın elinde olmaması ne hazin bir durum. Sanayi medeniyeti sadece emeğinizi değil aynı zamanda vaktinizi de satın alıyor. Nasıl emeğinizin karşılığı olarak mümkün mertebe en azını veriyorsa sarf ettiğiniz zamanın karşılığı olarak da tatil adıyla bir pakete sıkıştırılmış nispette cüzi bir zamandan fazlasını vermiyor. Oysa insanın özgürlüğü ürettiği şeyin hakimiyet alanına girmek değil ona hükmetmekledir. Aynı şeyi vakit konusunda da söylemek mümkün. Vaktini kendi irade ve inisiyatifiyle kullanabilen insan özgürdür.
Tatiller sosyoekonomik değişimlerin göstergesidir. Tatil alışkanlıklarının değişmesi kişi ve kişilerin hayata bakış açılarında da birtakım değişimlerin habercisidir. Ben annemin ve babamın tatile gittiklerini hiç hatırlamıyorum. Gittikleri tek yer memleketleri, köyleriydi. Geldikleri yere gitmekten ibaretti bütün yolculukları. Denizle ayaklarını sokmanın dışında bir irtibatları yoktu. Dinlenirken de tatile niyet ederek dinlenmezlerdi hiç. Her gidiş ve gelişleri bir maksada binaen idi. Tatil programı ile çok sonraları tanıştık. Mesela hep merak etmişimdir, acaba köylüler nereye tatile giderler? Vadilere inerler, dağlara çıkarlar, kırlara açılırlar, yaylalarda gecelerler; ama bu gittikleri yerlerin hiçbirinde tatil hevesini içlerinde barındırmazlar.
Çalışmak dünyanın olmazsa olmazı. “Her insan için yalnızca çalıştığının karşılığı vardır” ilahi mesajı üzerinde iyi düşünmek lazım. Burada maksat çalışmak için çalışmak değil elbette. Bir hedef, bir erek için çalışmalı insan. Dünya imtihanının nirengi noktası burasıdır. Çalışmanın da en büyük gayesi çalışmamaya ulaşmaktır! İstirahattaki “rahat”lığı göz ardı etmemek gerek. Zira dünya hayatında çalışmanın amacı ahirette mutlak rahatlığa ulaşmak değil midir?
Hiçbirimiz bu dünyaya çalışarak gelmedik; fakat bu dünyadan gidişimiz sadece ve sadece çalışaraktır. Buradaki çalışma eylemini modern kapitalist çağın köleleştirdiği insanların yaptıklarıyla karıştırmamak lazım elbette. Akif’in dediği gibi “Allah’a dayan, sa’ye sarıl, hikmete râm ol.” Dünyada çalışmaksızın gidilecek bir yol yoktur.
Modern insanın sadece kendisi değildir tatile çıkan, kafasını ve kalbini de kendisi ile birlikte tatile çıkartır. Düşünecek, üzerinde titizlenecek şeyleri mümkün mertebe yanından uzaklaştırır. Dünya meselleri, memleket sorunları, aile problemleri hepsi kendisi gibi uzun bir tatile çıkmıştır.
Rahat istirahatler!
Hüseyin Akın/Milli Gazete
