“Tebliğci” ve “radikal” akımlar arasındaki mücadele
Önemli değişikliklerden biri, bugün örgüt içinde “pragmatistler” olarak bilinen “tebliğ” (davet) akımı ile “radikal akım” olarak adlandırılan askeri akım arasındaki çatışma sonrası yaşandı.
Tebliğci akımın tecrübeli isimleri, 2021’deki son iç seçimlerde Yahya Sinvar ile güçlü bir rekabete girdi ve Sinvar seçimi kıl payı kazandı.
Tebliğci akımın takipçileri çoğunlukla kurumsal görevlerde yer alıyor ve Müslüman Kardeşler geleneğini takip ederek ilahiyat çalışmalarına ve dini eğitime vurgu yapıyor.
Askeri akım ise Müslüman Kardeşler’in Filistin’e uyarlanmış ve güncellenmiş bir varyasyonu olarak tanımlanabilir.
Filistin solu ve Direniş Ekseni’nin yazılarından derinden etkilenen bu grup, Filistin’i ve onun kurtuluşunu mücadelenin merkezine koyuyor.
Son yıllarda askeri kanat üstünlüğü ele geçirmiş olsa da 7 Ekim sonrası Gazze’nin yıkımı ve Hamas hiyerarşisindeki büyük kayıplar, neredeyse her şeyi sorgulanır hale getirdi.
Bu ise, tebliğ akımının örgütün bugüne kadarki tecrübesinin bir değerlendirmesini yapmasını ve yakın gelecek için hayatta kalma taktikleri düşünmesini talep etmesine yol açtı.
Hamas içinde 2017’den sonra yaşanan diğer önemli değişiklik, kadroların coğrafi ve bölgesel kökenleriyle alakalı.
Filistinliler için bu kökenler, hayat veya iş ortaklarını ve siyasi liderliği seçerken geleneksel olarak belirleyici oluyor.
Bu sadece Hamas’a özgü değil, diğer tüm Filistinli grupları ilgilendiriyor. Son yıllarda, İsmail Heniyye’nin örgütün siyasi büro başkanı ve Yahya Sinvar’ın Gazze’deki lideri olmasının ardından, gücün Batı Şeria veya diasporadaki kurucu liderlerin elinden Gazzelilerin eline geçmesi etrafında iç ihtilaf daha da keskinleşti.
Bazı kaynaklara göre, Yahya Sinvar 7 Ekim’den önceki üç yıl boyunca, tecrübeli isimlerin karar alma tekelini kırmak amacıyla örgütün pek çok kadrosunu Gazze Şeridi’nden çıkarmak için büyük çaba harcadı.
Söz konusu Gazzeliler, bugün hala Hamas’ın belirli bölgesel ortaklarının iradesine boyun eğmesini engelleyen bir tür paralel ittifak oluşturdu. Bu grubun başında, Gazze liderinin yardımcısı olarak görev yaptıktan sonra örgütün son basın açıklamasında “Hamas’ın Gazze’deki şefi” olarak tanımlanan Halil el-Hayye bulunuyor.
Bugün kararları kim alıyor?
Örgüt bugün beş üyeli bir komite tarafından yönetiliyor: Hamas Danışma Konseyi Başkanı Muhammed Derviş İsmail, Gazze bürosundan Halil el-Hayye, Batı Şeria bürosundan Zahir Cebbarin, dış ilişkiler bürosundan Halid Meşal ve uluslararası ilişkilerden sorumlu Musa Ebu Merzuk.
Fakat bu yeni yapı, üyelerinin farklı pozisyonları nedeniyle kırılganlığını koruyor. El-Hayye ve Cebbarin, Sinvar-Aruri akımını temsil ederken, Ebu Merzuk, Meşal’in temsil ettiği Türkiye-Katar akımına yakın duruyor.
Aralık 2023’ten bu yana Hamas, daha çok rehineler meselesine ve savaşın sona ermesi fikrine odaklanmış durumdaydı. Liderlik, Filistin içi veya uluslararası ilişkiler gibi konular ise sonraya ertelenmişti.
Türkiye’nin rolü ne olabilir?
AKP yönetimi, örgütün kurumsallaşması ve askeri olmayan kadrolarına vatandaşlık veya kalıcı oturma izni verilmesi üzerinde çalışıyor.
Ankara ayrıca, bir “Filistin devleti” kurmak veya en azından örgütün yok olmasını önlemek için bu aşamadan geçmenin gerekliliği konusunda Hamas’ı ikna etmeye çalışıyor.
Ancak Gazze içindeki birçok Hamas mensubu, özellikle Türkiye’ye güvenmeyenler, yeni bir siyasi program benimseme ve silah bırakma fikrini reddediyordu.
Bu eğilime dahil olanlar, Hamas’ın hayatta kalmasının silahlı olmasına bağlı olduğuna ve Körfez ülkelerinin veya ABD’nin önerilerine fazla güvenilmemesi gerektiğine inanıyordu.
Bugünkü anlaşmaya nasıl gelindi?
Bu arada, kimse siyasi büro başkanlığına atanmak için acele etmiyor. Heniyye’nin suikastla öldürülmesinin ardından Meşal’in adı öne çıkmış, ancak görev sonunda Sinvar’a gitmişti.
Sinvar’ın öldürülmesinden bu yana ise Hamas içinde başkanlıktan kimse söz etmiyor, bir süredir ilgili makam geçici bir komiteye bırakıldı.
Örgütün bugüne kadar bölünmemesinin sırrı ise her dört yılda bir yapılan iki turlu seçimlerde yatıyor.
Söz konusu seçimler, örgütün iç ihtilaflarını azaltmanın ve her akımın gücünü göstermesinin en iyi yolu olarak görülüyor.
Bugün ise Kahire’de gerçekleştirilen görüşmeler sonucunda ABD Başkanı Donald Trump’ın planı baz alınarak Gazze’de esir takası ve ateşkese varıldığı bildirildi. Anlaşmaya göre Hamas, hayatta olan 20 İsrailli esiri serbest bırakacak. İsrail ise, aralarında müebbet hapis cezası alan 250 kişi ile iki yıl önce başlayan savaşın ardından gözaltına alınan bin 700 kişinin de bulunduğu 2 binden fazla Filistinli tutsağı salıverecek. AFP ajansına konuşan kaynaklar, esir takasının anlaşmanın yürürlüğe girmesinden sonraki 72 saat içinde tamamlanması gerektiğini dile getirdi.
Son 2 yıldır karşı karşıya kalınan tablo, Hamas’ın içindeki silahlı direniş ekibinin ciddi ölçüde zayıfladığını gösteriyor. Sinvar’ın katledilmesinden sonra anlamlı bir seçim gündemi olmasa da anlaşmanın terazide Türkiye ve Katar’a yakın “yumuşak başlı” ekibin örgüt içinde ağırlık kazanmasıyla mümkün olduğu görülebilir.
sol haber
