Alışverişi “İlah” Edineni Gördünüz mü?

Tüm dünyada alışverişlerde indirim ve kampanya günü olarak bilinen ‘Black Friday’ yani ‘Kara Cuma’ bir kez daha geldi.

23 Kasım Cuma günü gerçekleşecek indirim ile küresel çapta milyarlarca dolarlık ticaret hacmi sağlayan Black Friday, ismi nedeniyle ülkemizde tartışmalara neden olmuş bazı kesimler bunun dini inançlara yapılan bir saygısızlık olduğunu ileri sürmüştü.

Her ne isim altında olursa olsun, insanoğlunun materyalist veya muhafazakar zihin yapısı ile olduğu farketmez,  bazı günleri kutsallaştırma girişimleri zaten tuğyan içeren bir meseledir. Bunun yanı sıra,  bu günde Müslüman olduğunu iddia eden kesimler de içinde olmak üzere;  Alışverişin miktarı, kalitesi, ucuzluğu …v.s. uğruna her türlü cefayı çekerek amaçlarına ulaşmayı gaye edinmekte; Alışveriş tanrısı ne derse onu yapmakta, yasakladığı şeylerden de kaçınmaktadırlar. Örneğin, sırf ucuz olduğu için bir ürünü almayı Alışveriş Tanrısı emretmekte ama Rabbimiz kesinlikle israfı yasaklamakta ve yermektedir. Bunun gibi bir çok örnek de verilebilir. Müslümanların bu “AYRICALILI GÜN” tuzaklarına karşı  uyanık olmaları ve  hayatının her safhasında olduğu gibi, alışveriş gibi gündelik hayatın bir parçası olan meselelerde de İslam’a göre yaşama şiarından vazgeçmemelidirler.

Neden Cuma ve neden kara?

Başta e-ticaret şirketleri olmak üzere pek çok firmanın bugüne özel hazırlıklar yaptığı gün Türkiye’de artık ‘Efsane Cuma’, ‘Süper Cuma’ ve ‘Beklenen Cuma’ gibi değişik isimlerle anılıyor. Peki Black Friday nereden geliyor?

Herşeyden önce bu gibi günler dünyanın tüm ülkelerinde farklı günlerde farklı isimlerde ekonomiyi ve sektörleri canlandırmak için farklı bahanelerle yapılıyor. Ancak Black Friday (BF) küresel çapta uygulanan nadir örneklerden.

BF aslında Amerika Birleşik Devletleri’nde (ABD) Şükran günü olan Kasım’ın dördüncü perşembesini takip eden cuma gününü ifade ediyor ve 1952’den bu yana Noel alış veriş sezonunun ilk günü kabul edilerek indirimler başlıyor. Resmi bir tatil olmayan bugüne ‘Kara’ denmesinin nedeni ise 1960’larda başlıyor. Dükkanların o gün daha hava aydınlanmadan çok erken açılması ve kararmadan kapanmaması, bunun yanı sıra alışveriş caddelerinde yaşanan yoğun araç ve insan trafiğinin neden olduğu günlük hayatı etkileyen olumsuzluklar bugüne ‘Kara Cuma’ denmesine sebep oluyor. Bu tabirin ilk kez Philadelphia eyaletinde kullanıldığı tahmin ediliyor.

1980’lere kadar ABD’de belli bölgelerde uygulanan bu indirimler daha sonra 90’lar ve 2000’lerde giderek tüm ülkeye yayıldı. Alış veriş merkezleri ve dükkanların açılış saatleri iyice erkene alındı ve nihayet 2011 yılında perşembeyi cumaya bağlayan gece 24’te dükkanlar açılmaya başlandı. İnternet alış veriş sitelerinin de devreye girmesiyle ABD’de gerçekleşen bu indirim günü uluslararası çapta bir indirim gününe dönüştü ve tüm dünyada benimsendi.

BF ölüm ve yaralanmalara sebep oldu

ABD’de indirimin başlama ve dükkanların açılış saatleri erkene alındıkça indirim için bekleyenlerin mağazalar önünde oluşturduğu kuyrukların zamanı ve şekli de değişti.

Bir önceki günden çadır kurup kamp yapmaya başlayan müşteriler kimi zaman perşembe akşamını ve geceyi sokakta geçirmeyi tercih etti. Bu da izdihamın yanı sıra, ısınmak için propan gazı ve jeneratör kullanımı, oluşan kalabalığın acil çıkış kapılarını ve merdivenlerini tıkamasının yanı sıra hırsızlık ve gasp gibi suç oranlarında artışa neden oldu.

2006’dan bu yana sadece ABD’de BF’ye bağlı olarak 10 ölüm ve 111 yaralanma vakası rapor edildi.

Türkiye’de nasıl olacak?

2017’de Türkiye’de sadece internetten bile 2.4 milyar lira kartlı ödeme gerçekleşti. Türkiye’ye yeni giriş yapan e-ticaret devi Amazon, ‘Beklenen Cuma’ adıyla indirim sezonunu 1 hafta öncesinden yani 19 Kasım’dan başlattı. Birçok kategoride indirimlere yer veren sitenin yerli rakipleri olan Hepsiburada ve Gittigidiyor gibi siteler ise BF’yi şimdilik 24 saat ile sınırlı şekilde uygulamaya devam ediyor. Sanal sitelerde yüzde 80, alış veriş merkezlerinde ise yüzde 60’a varan indirimlerin olması bekleniyor.