Sümeyye Güzelgöz Güngör – 18.11.2020 Kurani Hayat
İnsanın; zihinsel, duygusal ve sosyal gelişiminde kitabın rolü oldukça önemli bir yere sahiptir. Bir insan, bebekliğinden itibaren kitap ile ilişki kurmaya başlar ve bu ilişki ölene kadar devam eder. Kitap ile olan ilişkimizi en iyi anlatan kelimeleri bir araya getiren Maksim Gorki der ki;
“Kitapları seviniz, onlar yaşamınızı daha çekici bir hale sokacak, size dostça hizmet ederek düşüncelerin, duygularının ve olguların dolaşık ve gürültülü karmaşasında, yolunuzu bulmanıza yardım edecek, kendinize ve başkalarına saygı duymayı öğretecek, yüreği ve aklı dünya ve insanlık sevgisiyle dolduracaktır.”
İnsan için önemini fark ettiğimiz kitapların, çocukların dünyasında neyi ifade ettiğine kısaca bakalım. Kitaplar çocukların duygu algılarını geliştirmeye yardım ederken, soyut ve somut kavramları öğrenmelerini kolaylaştırır. Kavramsal gelişimini destekler. Nesneleri sınıflandırma, gruplandırma, kavram oluşturma, anımsamasına yardım ederken, dikkat becerisini geliştirerek, düşünme bilişsel sürecini geliştirir. Sözcük bilgisi, dil gelişimi, anlayarak dinleme ve sorulara cevap verebilme, sıralı cümle üretebilme ve çözümleme yeteneğini arttırır.
Çocukların; zihinsel, duygusal, sosyal, bedensel gelişiminin %70’i 0-6 yaş arasında tamamlanmaktadır. Bu dönem için en iyi materyallerden biri de kitaplardır.
Bebek ve çocuklar için kitabın en önemli faydası öğrenmenin yanı sıra ebeveyn ile nitelikli vakit geçirmesidir. Gün boyunca yaşanılan inişli çıkışlı duyguların ortaya çıkıp, anne ve baba ile dokunarak duygusal iletişim ile okunan kitap, çocuk dünyasında güven, huzur ve sevgiyi temsil eder. Ayrıca bu iletişim içerisinde gün içinde aklına takılanları sorabileceği bir platform oluşmuş olur. Böylece iletişim kurmanın sağlıklı bir yolunu daha öğrenmeye başlayacaktır. Ve Ebeveyn ile geçirilen kaliteli bir zaman dilimine dönüşür.
İnsan doğduğu andan itibaren öğrenme, keşfetme sürecine girer. Güzel tecrübeler edindiği kadar acı tecrübelerle de maalesef karşılaşırlar. Bunların bir kısmı çabucak iyileşebilecek küçük yaralar olabilirken bir kısmı da travmalara sebep olabiliyor. Bu travmalardan bazıları; ölüm, kayıplar, anne-baba ayrılığı ya da başka birçok sebep olabilir. Ve bu tip durumlarda kullanılan terapötik (iyileştirici) hikayeler devreye giriyor. Bu iyileştirici hikayeler, çocuğun dünyasında yaşadığı fakat konuşmak istemediği ya da unutmak istediği veyahut başka şekillerde yansıtma yapabileceği travmaları ile yüzleşerek farkındalığını arttırabilir, empati kurabilir ve başa çıkabilmek için ona bir yol gösterici olabilir. Etkisi büyük travmalar için psikoterapi seanslarında sıklıkla kullanıldığı gibi ebeveynler de ufak problemler için bu iyileştirici hikâye kitaplarını edinip çocuklarına yardımcı olabilirler.
Kitapların bebek ve çocukların zihinsel, sosyal ve ruhsal bağlamda önemini konuştuktan sonra önemli bir soru daha geliyor. Peki nasıl kitap okumalıyız?
Bebek veya çocuğa kitap okumaya başladığımız zaman oldukça huzurlu, sakin ve sabırlı olmamız en önemli kurallardan biridir. Yavaş okunmalı ve telaffuzlara dikkat edilmeli. Ses tonu hikâyenin gidişatına göre kullanılmalı, şaşkınlık, üzüntü, sevinç gibi duygular hem ses tonuna hem yüz ifadesine yansımalıdır. Bu tarz okuma ilgisini arttırmanın yanı sıra duyguları ifade etme ve anlamada yardımcı olacaktır. Çocuğunuz sık sık sizi durduracak, sorular soracaktır. Sakin ve onunla olmaktan mutlu olduğunuzu ifade edecek şekilde sorularına cevap verilmelidir. Kesinlikle kitap okumak bir görev gibi algılanmamalı ve hemen bitirip kalkacakmış gibi okunmamalıdır. Çocuklar da bebekler de bu duyguyu hisseder, daha çabuk sıkılırlar. Her geçen gün ilgilerini kaybetmeye başlarlar çünkü orada bir duygu geçişi yoktur, sadece görevini yerine getiren bir ebeveyn vardır. Bazen bir cümleyi 5 kere hatta gerekirse daha fazla okumak gerekebilir. Ya da hikâye içinde hikaye üretebilirler. Bu konuda da asla zorlama olmadan istediği şekilde yön vermesine müsaade edilmelidir. Özellikle 1 ila 3 yaş arasında resimlere odaklanma daha fazla olacaktır ki bu gayet doğal. Zaman geçtikçe takip etmeye ve dikkat süreleri artmaya başlayacaktır. 2 yaşında okumaya yazma öğrenmeye başlayana kadar bir kitabı belki 100 defa dinleyeceklerdir. Fakat sizin için aynı kitap olsa da onlar için her okuyuşta bambaşka bir dünyaya açılıyor, bu nedenle çok kitap değil nitelikli kitap bizim için en önemli kural olmalı. 4 yaş ile birlikte mutlaka kitabın yazarı tanıtılmalı, yazıların gidiş yönü parmak ile gösterilmelidir, Kitap dilinin çocuğunuza uygun olmadığını fark ettiyseniz mutlaka ona göre kısaltılmalı ya da kelimeler ona uygun hale getirilmelidir. Anne ve baba ya da bakım yapan kişi herkesten daha iyi tanıyacaktır çocuğu ve onun duygusal yapısı ya da anlam dünyasında neye karşılık geleceğini bilecekleri için bu taktiğe başvurmaları gerekebilmektedir. Ve çocuğun sıkılıp sıkılmadığını takip ederek süre uzatılabilir ya da kısaltılabilir.
Okuma yazmayı öğrendikten sonra okuma alışkanlığı nasıl kazandırılmalıdır?
Okuma alışkanlığını kazandırmak kesinlikle ilk olarak ailede başlar. Çünkü çocuk ilk doğduğu andan itibaren anne baba ya da bakımı yapılan kişi ile özdeşleştirme yolu ile öğreniyor. Bu nedenle siz ne yaparsanız onu yapacak ve aynanız olacaktır. Nitekim kitap okumayan evde kitap kurdu bir bireyin yetişmesi neredeyse imkansızdır. Gün içerisinde sık sık kitap ile karşı karşıya kalan bir çocuk merak etmeye başlayacaktır. Önce taklit ile başlayan kitap okuma oyunu daha sonra gerçek bir alışkanlığa dönüşecektir. Bu sebeple günlük okuma saatleri faydalı olacaktır. Unutmayalım ki günlük hayatta telefon ve tablet ile daha fazla karşılaşan ya da her sıkıldığında bunların eline tutuşturulduğu bir çocuk kitap değil ekran bağımlısı olacaktır.
Kitap seçerken dikkat edilmesi gerekenler:
Bebekler için ilk aylarda daha çok kırmızı ve siyahın fazla olduğu geometrik desenli kitaplar tercih edilirken aylar geçtikçe kumaş, renkli desenler ve daha çok günlük gördüğü eşyalardan oluşan kitaplar tercih edilmelidir.
– 1-2 yaş arası bebekler için ritmik sesler ve şiirlerin olduğu bol resimli kitaplar olmalıdır.
– 3 yaş itibari ile de hikayeler hayatlarına dahil olmaya başlayacaktır, çok az yazı daha fazla resim kuralı bu yaş gurubu için de geçerlidir.
– 4-5 yaş grubu için hikayelerin olduğu, tekerleme ve yeni kelimelerin bulunduğu yine resimlerin hâkim olacağı kitaplar uygun olacaktır. Bu yaş grubu dikkat süresi artacağı için hikayeleri sonuna kadar dinleyebileceklerdir. Hayal ederek destekleyebileceklerdir. Ve yeni kelimeleri fark edip tekrar edebilecektir.
– 6 yaş grubu artık daha fazla gerçek hayata ait olan öyküler dikkatini çekecektir. Hikayeleri dinlemekten hoşlanırlar ve dinledikleri hikâye ve öyküleri anlatmaktan büyük zevk alırlar. Bu konuda mutlaka çocukları desteklemek gerekir.
– 7 yaş ile beraber artık okumaya başlayan çocuğun kitapları yine özenle seçilmeli, mutlaka çocuktan önce incelenmeli ve içeriğine hâkim olunmalıdır. İçeriğinde şiddet öğeleri olmamasına, toplumsal doğrulardan bahsedilmesine ve düzgün bir dil bilgisi ile yazılmış olmasına dikkat edilmelidir.
Sonuç olarak, kitaplar çocuğun düşünsel, zihinsel, sosyal ve duygusal gelişiminde önemli bir rol oynar. Çocuklarımızın hayatı boyunca edinebilecekler en iyi arkadaşının kitap olmasını istiyorsak eğer haydi el ele verelim ve onlara bu huzur dolu geleceği sunalım.
Kitap Tavsiyesi
- Küçük Vak Vak Yeni Arkadaş, Louren Thompson, Pearson Longman Yayınları (2 yaş)
- Kitap: Aç Tırtıl – Eric Carle, Mavi Bulut Yayıncılık (2 yaş)
- Anna Milbourne, Tübitak Yayınları (3 yaş)
- Ay’da, Yeraltında, Denizin Altında – Tübitak Yayınları (3 yaş)
- Mutlu Suaygırı – Richard Edwards – Carol Liddement, Türkiye İş Bankası Yayınları (4 yaş)
- Küçük Bayan Utangaç – Roger Hargreaves, Egmant Çocuk Kitapları (5 yaş)
- Kırmızı Çizgi – Samar Mahfouz Barraj, Erdem Çocuk (3-6 Yaş)
- Bay Mucittaş ve Ailesi – Eva Furnari (7 Yaş)
